Medusa’nın Gözyaşları: Yerebatan Sarnıcı Hikayesi
Yerebatan Sarnıcı, Bizans İmparatoru I. Justinianus (527-565) döneminde, 532 yılında Nika Ayaklanması’ndan sonra şehrin su ihtiyacını karşılamak ve olası kuşatmalara karşı su kaynağı sağlamak amacıyla inşa edilmişti. Büyük Saray’ın su ihtiyacını karşılaması için yapılan sarnıç, aynı zamanda şehrin diğer bölgelerine de su sağlamaktaydı.
Sarnıç, dikdörtgen planlı, yaklaşık 140 metre uzunluğunda, 70 metre genişliğinde ve 9 metre yüksekliğinde devasa bir yapıdır. 336 adet sütun üzerine inşa edilmiştir ve her sütun farklı başlıklara sahiptir. Sütunların çoğu, daha önceki dönemlere ait yapıların yıkıntıları arasından toplanmıştır. Sarnıcın toplam su depolama kapasitesi yaklaşık 80.000 metreküptür.
Sarnıcın en dikkat çekici özelliklerinden biri ise iki farklı sütunun altında yer alan ters çevrilmiş Medusa başlarıdır. Bu başların neden ters çevrildiği kesin olarak bilinmemekle birlikte, çeşitli efsaneler ve yorumlar bulunmaktadır. Belki de yüzyıllardır gelen inanca göre yerleştirilmiştir. Bu inanç ve hikâyeleri daha aşağıda anlatacağım.
Yerebatan Sarnıcının tarihsel sürecinde, Bizans döneminden sonra da kullanılmaya devam edildiğini bilmekteyiz. Osmanlı döneminde, Topkapı Sarayı’na su sağlamak için kullanılan ve zaman içinde çeşitli onarımlardan geçen Yerebatan Sarnıcı 18. yüzyılda III. Ahmet döneminde ve 19. yüzyılda II. Abdülhamid döneminde restore edilmiştir.
Sarnıç, 16. yüzyılın ortalarına kadar bilinmiyordu. Fransız doğa bilimci Petrus Gyllius araştırmasında; sarnıcın tepesinde birçok kuyu olduğunu not düşer. Gyllius’un,
“Kovalarla su çekerler; hatta sarnıç içerisinde kürek çekip kandillerle ışıklandırır ve balık avlarlar. Kuyulardan sarnıç içerisine hava ve ışık sızmakta, balıklar ışığın altında yüzmektedirler.”
Cümleleri, o vakitler mahalle ahalisinin sarnıçtan “haberdar” olduğunu geleceğe aktarmıştır. Osmanlı döneminde de kullanılan sarnıç, 1985-1987 yıllarında İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından gerçekleştirilen kapsamlı restorasyon çalışmalarıyla sarnıç, müze olarak ziyarete açılmıştır.
Yerebatan Sarnıcı Müzesi
Yerebatan Sarnıcı Müzesi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından 2022 yılında gerçekleştirilen kapsamlı restorasyon çalışmalarıyla daha da güçlendirilmiş ve yeni nesil müzecilik anlayışıyla ziyaretçilerini ağırlamaya başlamıştır. Tarihi ve kültürel değerini koruyarak gelecek nesillere aktarılması hedeflenen Yerebatan Sarnıcı Müzesi, aynı zamanda kültürel etkinliklere de ev sahipliği yapmaktadır. Geçici sergiler, çağdaş sanat gösterileri, kültür sanat etkinlikleri ve dinletilerle ziyaretçilerine unutulmaz bir deneyim sunmaktadır.
Yerebatan Sarnıcı, İstanbul’un tarihi ve kültürel zenginliğini gözler önüne seren, mistik atmosferi ve gizemli hikayeleriyle ziyaretçilerini büyüleyen eşsiz bir mekandır. Sarnıcın tarihi ve mimari özellikleri, İstanbul’un geçmişine ışık tutarken, günümüzde de kültürel etkinliklere ev sahipliği yaparak şehrin canlılığını yansıtmaktadır.
Yerebatan Sarnıcı’ndaki Medusa Başları
Medusa Efsanesi
Yerebatan Sarnıcı Müzesi’ndeki Medusa başları, Yunan mitolojisindeki Medusa efsanesine dayanır. Medusa, üç Gorgon kardeşten biridir ve yılan saçları, keskin dişleri ve bakışlarıyla insanları taşa çevirebilen bir yaratığa dönüşecektir.
Medusa aslında çok güzel bir genç kızdı. Ancak deniz tanrısı Poseidon’a aşık oldu ve Athena’nın tapınağında rahibe olan Medusa ile birlikte oldu. Ya da bazı kaynaklara göre Poseidon onun güzelliğine hayran kalıp ona zorla sahip oldu. Bu saygısızlıktan dolayı Athena, Medusa’yı cezalandırarak onu korkunç bir yaratığa dönüştürdü. Artık onun saçları yılana dönüşmüştür ve bakışlarıyla insanları taşa çeviriyordur.
Perseus adlı bir kahraman, Medusa’nın başını kesmek için Athena tarafından görevlendirilmiştir. Athena ve Hermes’in yardımıyla Medusa’nın başını kesmeyi başarır.
Yerebatan Sarnıcı’nda ise iki farklı sütünde Medusa başı kullanılmıştır. Ancak neden ters çevrildiği veya yan yatırıldığını ve buradan neden kullanıldığı kesin olarak bilinmemektedir. Ancak bu konuyla ilgili birkaç teori vardır:
Taşa Çevirme Gücünden Korunmak: Medusa’nın bakışlarının insanları taşa çevirdiğine inanılırdı. Bu nedenle başların ters çevrilmesi veya yan yatırılmasının, bu gücün etkisiz hale getirilmesi amacıyla yapıldığı düşünülmektedir.
Estetik Kaygılar: Bazı araştırmacılar, başların sadece estetik nedenlerle bu şekilde yerleştirildiğini düşünmektedir. Başların ters veya yan çevrilmesinin, sarnıcın mimari yapısına daha iyi uyum sağladığına inanılmaktadır.
Hristiyanlık Etkisi: Bizans döneminde Hristiyanlık yaygınlaşmaya başladığında, pagan inançlarına ait sembollerin kullanımı azalmıştır. Medusa başlarının ters çevrilmesi veya yan yatırılması, bu sembollerin etkisini azaltmak veya onları Hristiyanlığa uyarlamak amacıyla yapılmış olabilir.
Pratik Nedenler: Bazı kaynaklar, başların sütunları desteklemek için kullanıldığını ve bu nedenle ters çevrildiğini veya yan yatırıldığını öne sürmektedir.
Yerebatan Sarnıcına Nasıl Gidilir?
Yerebatan Sarnıcı’na ulaşım oldukça kolaydır. Toplu taşıma araçlarını kullanarak veya yürüyerek gidebilirsiniz. İşte bazı seçenekler:
- Tramvay: T1 Kabataş-Bağcılar tramvay hattını kullanarak Sultanahmet durağında inebilirsiniz.
- Otobüs: 30D, 66, BN1, EM2, 47E, 54E, HVİST-12 gibi otobüs hatları sarnıcın yakınından geçmektedir.
- Yürüyerek: Sultanahmet Meydanı’ndan yaklaşık 5 dakikalık yürüme mesafesindedir.
- Marmaray: Marmaray’ın Sirkeci durağında indikten sonra isterseniz 1 Numaralı çıkıştan çıkarak, Gülhane tarafından gezinerek isterseniz de 3 Numaralı Cağaoğlu çıkışından çıkarak Yerebatan Sarnıcına ulaşabilirsiniz.
Yerebatan Sarnıcı Adresi
Yerebatan Cad. Alemdar Mah. 1/3 34410 Sultanahmet-Fatih/İSTANBUL
Yerebatan Sarnıcı Ziyaret Saatleri
Haftanın Her Günü Ziyaret Saatleri
09.00 – 23.50
Yerebatan Sarnıcı Giriş Ücreti 2024 | Yerebatan Sarnıcı Bilet
09.00-18.30 saatleri arasında ücretlendirme
Yerli Ziyaretçi: 200 TL
Yabancı Ziyaretçi: 800 TL
Öğrenci: 50 TL
Bu saatler arasında PASSO uygulaması üzerinden online bilet alabilir ve online bilet alanlara ait girişten hızlıca girebilirsiniz. PASSO uygulaması üzerinden alınan biletler gün boyu geçerlidir.
19.30-23.50 saatleri arasında ücretlendirme
Yerli Ziyaretçi: 350 TL
Yabancı Ziyaretçi: 1.300 TL
Öğrenci: 150 TL
18.30-19.30 arası bir saatlik “seans düzenleme” sebebiyle kapalı olan müzede kimlik belirten Öğretmen, öğrenci, polis ve askerler indirimli girebilmektedir. Kurum İBB’ye bağlı olduğu için Müze Kart geçerli değildir.
Yerebatan Sarnıcı Hakkında İlginç Bilgiler
- Sütunlar: 336 adet sütun üzerine inşa edilmiştir ve her biri farklı başlıklara sahiptir.
- Medusa Başı: İki farklı sütunun altında ters çevrilmiş Medusa başları bulunmaktadır.
- Su Kapasitesi: Yaklaşık 80.000 metreküp su depolama kapasitesine sahiptir ve yapıldığı zaman ve sonrasında şehrin su ihtiyacını karşılayabilmekteydi.
- Film Seti: James Bond filmi “From Russia with Love” filmde mekan olarak kullanılmıştır.
Yardımcı kaynak olarak İBB resmi sitesi olan yerebatan.com adlı internet sitesinden yararlanılmıştır.
Burada kullanılan fotoğraflar kendi çekimimdir. Lütfen bilgileri veya fotoğrafları kullanırken kaynak belirtmeyi unutmayınız.